Więcej o książkach


Publikacje można nabyć siedzibie PTPN, zamówić przez internet oraz w
Poznańskiej Księgarni Akademickiej ul. Fredry 10, Poznań

Attrybutywizm kognitywny. Wzmocnienie metodologicznej pozycji matematyki

Zygmunt Marceli Zimny

Ukrytym mottem tej książki jest zdanie św. Augustyna Ordo est anima rerum tramesque ad Deum (Porządek jest duszą wszechrzeczy i drogą do Boga). Atrybuty bytu jako właściwości, czyli zbiory dystrybutywne własności określające zbiory kolektywne rzeczy, które te własności mają, są, wg reizmu T. Kotarbińskiego, pozorne, fikcyjne, ale wg atrybutywizmu kognitywnego stanowią jedyną szansę poznawania rzeczy. Służą do tego odpowiednie zmysły, metryfikacja oraz rozwiązywanie sytuacji zadaniowych. Istotą poznania jest ujęcie relacji różności następczej, wielkościowej lub czasowej oraz różności równoczesnej. Relacja różności następczej wielkościowej wprowadza zbiory dystrybutywne oraz zbiory hierarchiczne statyczne, a relacja różności następczej czasowej - zbiory hierarchiczne celów i operacji zmieniających rzeczywistość. Uważny Czytelnik potrafi sam poprawnie zdefiniować pojęcie "matematyka" nie mające aktualnej definicji, pojęcie „liczba” nigdy dotąd nie zdefiniowane czy pojęcie „figura geometryczna elementarna”, źle zdefiniowane, a także pojęcia: relacja, operacja, zbiór kolektywny, zbiór dystrybutywny, zbiór hierarchiczny, system konkretny i relacyjny, statyczny i dynamiczno-funkcjonalny, wreszcie związek matematyki z systemologią. Książkę tę kieruję do wszystkich osób zainteresowanych, a zwłaszcza do naukowców teoretyków i empiryków oraz do nauczycieli matematyki, by nasze dzieci ucząc się jej, przeżywały piękno jej systemowego porządku.

2007, ISBN 978-83-7063-519-0

Sprzedaż prowadzona w siedzibie PTPN i przez Internet

Cena: 20 zł

Złamanie szyfru Enigma. Poznański pomnik polskich kryptologow

Praca zbiorowa pod red. S. Jakóbczyka i J. Stokłosy

Życie nie zmuszało ich do codziennego bohaterstwa, tak jak żołnierzy frontowych czy lotników. Ale kryptolodzy z Poznania dołączają do bohaterów – lotników z bitwy o Anglię, spadochroniarzy walczących „o jeden most za daleko”, czy karpatczyków zdobywających Monte Cassino lub maczkowców odbijających Niderlandy. Ich wkład w wygranie drugiej wojny światowej jest uznawaną w świecie częścią polskiego wkładu w pokonanie nazizmu.
Ta ważna część polskiego wkładu w zwycięstwo powstała w Poznaniu i w Wielkopolsce. Historia sukcesu poznańskich kryptologów pokazuje, że cenne jest nie tylko machanie szabelką, ale uparta praca organiczna, jak na Wielkopolan przystało.
Ze Słowa Prezesa PTPN

2007, ISBN 978-83-7063-527-5

Sprzedaż prowadzona w siedzibie PTPN i przez Internet

Cena: 16 zł

Uniwersalia muzyczne

Piotr Podlipniak

Książka poświęcona jest problematyce jedności muzycznej człowieka, której przejawem są m.in. właśnie tytułowe uniwersalia muzyczne.
Autor przedstawia szereg przesłanek przemawiających za tezą o adaptacyjnym charakterze zdolności muzycznych człowieka, odwołując się do współczesnych badań z zakresu takich dyscyplin naukowych, jak: psychologia ewolucyjna i rozwojowa, etologia, neurobiologia, medycyna, archeologia, lingwistyka czy kognitywistyka.
Ciągle poszerzana i gromadzona w ramach tych dyscyplin wiedza pozwala, zdaniem autora, na wskazanie tych cech muzyki, rozumianej jako fenomen ogólnoludzki, które uznać należy za muzyczne uniwersalia – zjawiska obecne we wszystkich kulturach muzycznych i będące bezpośrednią konsekwencją konstytucji biologicznej Homo sapiens. Wykorzystanie w pracy tego rodzaju podejścia interdyscyplinarnego wpisuje się w coraz silniej rozwijający się nurt badań muzykologii ewolucyjnej, rzadko obecnej w polskim piśmiennictwie muzycznym.
Książka nawiązuje do spuścizny myślowej Darwina, Chomsky’ego, Edwarda Wilsona, Wallina czy Blackinga.

2007, ISBN 978-83-7063-510-7

Sprzedaż prowadzona w siedzibie PTPN i przez Internet

Cena: 25 zł

Literatura i film w kulturze dwudziestolecia międzywojennego

Wojciech Otto

Książka jest wnikliwą analizą relacji literatury i filmu w kulturze polskiej dwudziestolecia międzywojennego. Związki obu sztuk rozpatrywane są na tle dokonujących się wtedy przemian politycznych, cywilizacyjnych i społeczno-kulturowych w rozmaitych kontekstach: artystycznym – jako korespondencja fabularna, narracyjna i genologiczna dzieł literackich i filmowych, socjologicznym – poruszającym problem świadomości filmowej ówczesnej elity intelektualnej i kina jako fenomenu społecznego, oraz historycznym – w odniesieniu do procesów kulturotwórczych sztuki słowa i sztuki ekranu. Szerokie ujęcie problemu, poruszające, oprócz oficjalnego, peryferyjne i popularne obiegi kultury, oraz bogata egzemplifikacja w postaci kilkuset tytułów literackich i filmowych, stanowiących materiał badań, składają się na dzieło wartościowe zarówno dla polonistów i filmoznawców, jak i osób żywo zainteresowanych historią kultury polskiej, a w szczególności okresu międzywojennego.

2007, ISBN 978-83-7063-512-2

Sprzedaż prowadzona w siedzibie PTPN i przez Internet

Cena: 25 zł

Seria jubileuszowa
ŹRÓDŁA DO DZIEJÓW PTPN

Statuty Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk
1856-2006

Wstęp R. Marciniak

Publikacją tekstów wszystkich ustaw zasadniczych (i ich projektów) Zarząd Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk otwarł kolejną serię wydawniczą: „Źródeł do Dziejów Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk”. Stupięćdziesięcioletnie jego dzieje dowodzą, że zapisany w pierwszym statucie korporacji cel jej działania – „pielęgnowanie nauk i umiejętności w języku polskim”, pozostaje do dziś ten sam. Zmieniały się natomiast z upływem lat drogi prowadzące do jego realizacji. Toteż nie ulega wątpliwości, że statuty stanowią podstawowe źródło do dziejów tego najdłużej działającego na ziemiach polskich towarzystwa naukowego. Ważnym zadaniem wydaje się być dziś i w przyszłości publikowanie drukiem najważniejszych dokumentów związanych z przeszłością naszego Towarzystwa, które uda się odnaleźć, tak w zbiorach państwowych, kościelnych, jak i w spuściznach osób działających niegdyś w PTPN. Tym bardziej, że źródła znacznie silniej przemawiają do wyobraźni niż niejedno opracowanie naukowe. Kolejne tomy tej serii to powinność naszego i następnych pokoleń członków Towarzystwa, by ocalić od zapomnienia chlubne, a niekiedy niedoceniane, karty jego dziejów.

2007, ISBN 978-83-7063-504-6

Sprzedaż prowadzona w siedzibie PTPN i przez Internet

Cena: 18 zł

Czytanie świata
Reportaże Ryszarda Kapuścińskiego w edukacji polonistycznej

Krzysztof Koc

W książce ukazano wyzwania edukacyjne wynikające z globalizacji i sposoby rozumienia tego pojęcia. Wyjaśnione zostały także związki między reportażami Kapuścińskiego a Filozofią dramatu Tischnera oraz wpływ kolonializmu na sposób postrzegania historii i tożsamości europejskiej. Wieloznaczne ujęcie przez autora Cesarza motywu wędrówki pozwoliło z kolei wyodrębnić podróż ontologiczną, epistemologiczną i antropologiczną. W pracy znalazły się również wyniki badań poświęcone świadomości aksjologicznej (europejskiej) uczniów i sposobom wykorzystania reportażu jako szkoły wiązania kształcenia językowego z literacko-kulturowym. Przedstawiony w książce program edukacyjny można nazwać czytaniem świata – pozwala bowiem zrozumieć globalne przemiany oraz własną, europejską, kulturę, tożsamość i tradycję. Pomagają w tym zaproponowane projekty analizy i interpretacji wybranych utworów Kapuścińskiego.
"Książkę Krzysztofa Koca przeczyta z zainteresowaniem każdy czytelnik, jest bowiem wielowarstwowa, wyrosła z podziwu nad niezwykłym dziełem Ryszarda Kapuścińskiego i jego rolą w transformacji tożsamości Europejczyka. Reportaże autora Cesarza uczą szacunku dla rozmaitych kultur Trzeciego Świata oraz zrozumienia niechlubnego dziedzictwa epoki kolonializmu. [...] Przeprowadzone wśród uczniów badania mówią o potrzebie takiej edukacji, a opublikowane przykłady lekcji zachęcą każdego nauczyciela do organizowania podobnych zajęć w szkole".

2007, ISSN 0137-642X, ISBN 978-83-7063-509-1

Sprzedaż prowadzona w siedzibie PTPN i przez Internet

Cena: 20 zł

Opera Poznańska
Dzieje myśli i sceny

Magdalena Dziadek

Najnowsza monografia opery poznańskiej zawiera syntezę jej działalności w czasach międzywojennych, epoce PRL-u i III Rzeczypospolitej. Autorka postawiła sobie zadanie skonstruowania narracji uwzględniającej tło społeczno-polityczne wydarzeń. Dzieje placówki pod Pegazem ukazane są w perspektywie przemian oficjalnych koncepcji funkcjonowania instytucji artystycznych w państwie autorytarnym (1919-1939), totalitarnym (1945-1989) i demokratycznym (od 1989). Zderzenie tych koncepcji z rzeczywistością rynku kultury daje obraz tradycyjnych polskich „niemożności”, rekompensowanych zaangażowaniem tych, którzy decydowali o repertuarze opery i sposobach jego prezentowania. Analiza polityki programowej i poszczególnych koncepcji w zakresie stylu prezentacji muzyki, reżyserii i inscenizacji dzieł operowych wiedzie do realizacji drugiego, nadrzędnego celu książki, jakim jest rekonstrukcja polskiego dyskursu operologicznego w jego związkach z ideologiami artystycznymi oraz teoriami muzyki i teatru. Owa rekonstrukcja, dokonana po raz pierwszy na gruncie piśmiennictwa polskiego, opiera się na szerokim wyborze źródeł z całego omawianego okresu, wśród których są zarówno publikacje fachowe, jak i liczne materiały krytycznomuzyczne. Bazę źródłową książki uzupełniają cenne materiały archiwalne, wyszukane w Archiwum Artystycznym Teatru Wielkiego im. S. Moniuszki w Poznaniu

2007, ISSN 1230-0187, ISSN 1640-5803, ISBN 978-83-7063-482-7

Sprzedaż prowadzona w siedzibie PTPN i przez Internet

Cena: 50 zł

Biografie romantycznych poetów

pod red. Zofii Trojanowiczowej, Jerzego Borowczyka

Publikacja zawiera studia i szkice historyków literatury XIX wieku, a także teatrologów i znawców sztuk plastycznych. Ich prace skupiają się wokół dzieł i losów poetów (m.in. Goethe, Wordsworth, Mickiewicz, Słowacki, Krasiński, Norwid, Baudelaire), prozaików, historyków oraz epistolografów (Żmichowska, Emmerson, Thoreau, Lelewel, filomaci), kompozytorów (Beethoven i Brahms) oraz malarzy. Dominują w książce studia o charakterze analityczno-interpretacyjnym, w których obserwować można, jak płodne i odkrywcze mogą być prace historycznoliterackie oraz muzykologiczne, tropiące różne przejawy i przemiany biografii w dziele sztuki. Są tu również teksty, których autorzy zajmują się recepcją życiorysów największych artystów (Brahms, Goethe, Mickiewicz) w różnych obiegach kulturalnych i naukowych dwóch ostatnich stuleci.
Ważnym składnikiem są studia zawierające nowe ustalenia biograficzne, dotyczące większych i mniejszych artystów XIX stulecia oraz odświeżające interpretacje ich życiowych dróg (prace poświęcone Norwidowi, Zofii Węgierskiej, filomatom i filaretom). Miłośnicy i badacze romantyzmu znajdą tutaj wielostronne spojrzenia na kształt i sensy dziewiętnastowiecznej podmiotowości, a także jej udział w kształtowaniu form oraz idei artystycznych i społecznych.

2007, ISSN 0137-642X, ISBN 978-83-7063-495-7

Sprzedaż prowadzona w siedzibie PTPN i przez Internet

Cena: 25 zł

Poznańskie Spotkania Językoznawcze
t. XVI, 2007

XVI tom Poznańskich Spotkań Językoznawczych jest zbiorem 15 referatów wygłoszonych w Poznańskim Towarzystwie Przyjaciół Nauk podczas sesji naukowej poświęconej pamięci Jana Pawła II, zorganizowanej w dniach 17-18 października 2005 r. z okazji Dnia Papieskiego. Ma on charakter interdyscyplinarny, gdyż zawiera studia dotyczące różnych aspektów funkcjonowania wypowiedzi Karola Wojtyły, a następnie Jana Pawła II, studia obejmujące nie tylko problematykę językoznawczą, lecz także filozoficzną, etyczną i teologiczną. Refleksji poddano bowiem zarówno spuściznę literacką Ojca Świętego, jak i zróżnicowane pod względem gatunkowym Jego teksty użytkowe (homilie, przemówienia, listy). Przedstawiono obraz kilku istotnych dla Papieskiego nauczania pojęć, walory stylistyczne Jego wypowiedzi, kunszt retoryczny, a także problematykę aksjologiczną obecną w analizowanych tekstach. W uzupełnieniu pojawiły się studia poświęcone obrazowi Jana Pawła II, wykreowanemu przez prasę w czasie, gdy Papież umierał oraz prace z zakresu sacro onomastyki.
Niniejszy tom PSJ „jest bardzo bogaty i różnorodny pod względem tematycznym. Wszystkie zamieszczone w nim artykuły dotyczą w sposób bezpośredni bądź pośredni osoby Jana Pawła II. A wczytywanie się w Jego Słowo i pisanie o Nim winno być szczególną powinnością nas - filologów, historyków, teologów i innych ludzi nauki, którym dane było żyć w czasach tak wielkiego pontyfikatu.” (z recenzji prof. dr hab. Anny Piotrowicz)

2007, ISSN 0079-4678, ISBN 978-83-7063-511-4

Sprzedaż prowadzona w siedzibie PTPN i przez Internet

Cena: 16 zł

Landbuch księstw świdnickiego i jaworskiego.
Tom III: 1396-1407

wydał Tomasz Jurek

Landbuch księstw świdnickiego i jaworskiego stanowił księgę, do której wpisywano wystawione przez przedstawicieli miejscowej władzy dokumenty dotyczące spraw majątkowych. Jest zatem nieocenionym źródłem dla wszelkich badań nad historią osadnictwa, stosunkami własnościowymi, prozopografią, genealogią rodzin rycerskich i wybitniejszych mieszczańskich, dziejami kościelnymi, a także sprawami społeczno-politycznymi. Niniejszy tom przynosi blisko 2000 dokumentów, pochodzących z lat 1396-1407, a wystawionych przez kolejnych starostów. Zdarzają się też wpisy dokumentów starszych, wydanych przez samodzielnych książąt świdnickich.
Landbuch księstw świdnickiego i jaworskiego, tom I: 1366-1376, Poznań 2004
Landbuch księstw świdnickiego i jaworskiego, tom II: 1385-1395, Poznań 2000

2007, ISSN 10208-9033, ISBN 978-83-7063-505-3

Sprzedaż prowadzona w siedzibie PTPN i przez Internet

Cena: 35 zł

Prezesi Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk
Ich myśl i dzieło

R. Marciniak

Wyd. II poprawione.
W stupięćdziesięcioletnich dziejach PTPN funkcję Prezesów pełniło tylko 18 osób, z reguły o nieprzeciętnej umysłowości i zdecydowanych charakterach. Toteż niezmiernie ważne wydaje się szukanie odpowiedzi na pytania: jaką rolę odegrali oni w życiu poznańskiego Towarzystwa, jakie sobie stawiali cele, które z nich udało im się zrealizować, które wyprzedzały możliwości organizacji i które zostały odrzucone przez samą korporację.

2006, ISBN 83-7063-479-6

Kresy – dekonstrukcja

pod red. Krzysztofa Trybusia, Jerzego Kałążnego,
Radosława Okulicz-Kozaryna

Książka zawiera referaty wygłoszone podczas międzynarodowej, interdyscyplinarnej konferencji, zorganizowanej w Poznaniu (październik, 2005) przez Instytut Filologii Polskiej i Instytut Filologii Germańskiej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza wraz z Poznańskim Towarzystwem Przyjaciół Nauk. Zamieszczone tu wypowiedzi dotyczą dekonstrukcji etnocentrycznego pojęcia „kresów”, skupiają uwagę na ich przemianie w ponadnarodowe i wielokulturowe pogranicze. Autorzy pytają o to, jakim relatywizacjom i przemieszczeniom znaczeń podlegało pojęcie „kresów” w literaturze, a także kulturze epoki ponowoczesno-nowoczesnej.
Gdzie znajdują się Kresy współcześnie? Tradycyjnie na wschodzie dawnej Rzeczypospolitej, czy raczej na innych obszarach pogranicznych - Pomorzu, Śląsku, w Galicji? Czy Kresy o jakich mówiliśmy dawniej mają coś wspólnego z „kresami” o jakich mówimy dzisiaj? Jak zmienia się język literatury kresowej? Oto tylko część pytań, jakie stawiają sobie autorzy zamieszczonych w tej książce tekstów.

2006, ISSN 0137-642X, ISBN 978-83-7063-488-9

Opera i dramat muzyczny. Szkice

Krzysztof Kozłowski

Opera jest soczewką, w której skupiają się najważniejsze tendencje estetyczne i ideowe epoki. Jeśli nadal zachowuje ona prestiż i autorytet, to dlatego, że wciąż jeszcze żywa pozostaje pamięć sukcesów, które sztuka operowa święciła w wieku XVIII i XIX. Widziano w niej wtedy najważniejszą formę artystyczną, a popularność i zasięg jej oddziaływania sprawiły, iż zaczęto ją traktować jak sztukę masową, zdolną inspirować inne dziedziny ludzkiej aktywności. Stąd też sporo jest dziś zjawisk artystycznych, których genezę dałoby się wywieść z czasów tryumfu sztuki operowej. Dowodem na to jest choćby kino, które nie tylko zajęło miejsce opery, lecz także zaanektowało przestrzenie starych budynków teatralnych. Na zamianie tej straciła wprawdzie opera, ale zyskał teatr jako taki. Stało się odtąd jasne, że w wypadku teatru „bardziej niż o przetrwanie poszczególnych dzieł chodzi o kontynuowanie jego funkcji”.

2006, ISSN 1230-0187, ISSN 1640-5803, ISBN 978-83-7063-489-3

Gwary dziś
3. Wewnętrzne zróżnicowanie języka wsi

Z. Przychodniak „Wierzenickie Niedyskrecje.
Nieznany list Zygmunta Krasińskiego do Augusta Cieszkowskiego“

Wydanie bibliofilskie. 150 egzemplarzy numerowanych i 350 nienumerowanych.

Marcin Gmys
Poetyka teatru operowego Ferrucia Busoniego

„Ferruccio Busoni (1866-1924) pozostawił po sobie cztery opery, które z mniejszym lub większym (...) powodzeniem pojawiają się w repertuarach teatrów zachodnich. Te opery to: Die Brautwahl (1908-1911), Arlec-chino oderDie Fenster (1914-1915), Turandot (1917) oraz Doktor Faust (1915-1924) (...). Dzieła operowe Busoniego wyróżniają się w panoramie sceniczno-muzycznych artefaktów pierwszych trzech dekad XX stulecia jako zjawisko oryginalne i wbrew wielu pochopnie ferowanym sądom nader wartościowe artystycznie. Wydanie w miarę możności obiektywnej opinii na temat tego zjawiska, określenie jego istoty zarówno w aspekcie postulatywnym, jak i praktycznym - to główne cele przyświecające mi podczas pisania tej pracy”.
Z Wprowadzenia autora

Małgorzata i Mirosław Andrałojć, Mariusz Tuszyński
WCZESNOŚREDNIOWIECZNY SKARB Z KĄPIELI, GM.CZERNIEJEWO

Książka stanowi opracowanie ponad 3-kilogramowego skarbu, zawierającego ozdoby srebne, monety zachodnioeuropejskie, bizantyńskie i arabskie. Miejsce przypadkowego odkrycia w 1932 r. zaginionego dziś depozytu z Kąpieli zlokalizowano podczas prac związanych z projektem Corpus Thesaurorum Poloniae w 2001 r. W trakcie prowadzonych wówczas badań wykopaliskowych pozyskano 2772 elementy pochodzące z tego skarbu. Badania autorów pozwoliły na weryfikację sprzecznych danych, występujących w literaturze i w materiałach archiwalnych, dotyczących zarówno okoliczności odkrycia, jak i składu depozytu, a tym samym jego chronologii. Autorom udało się również uchwycić kontekst archeologiczny znaleziska.
Autorzy publikacji są archeologami, nie związanymi formalnie z żadną z instytucji państwowych. Małgorzata i Mirosław Andrałojć opracowali projekt inwentaryzacji odkryć skarbów (CTP), Mariusz Tuszyński prowadzi od wielu sezonów badania wykopaliskowe na wczesnośredniowiecznym grodzisku w Grzybowie koło Wrześni.

Richard Roepell
Dzieje Polski

Wznawiane Dzieje Polski (Geschichte Polens) Richarda Roeplla, od 1860 r. honorowego członka Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, stanowiły nowatorskie w swoim czasie spojrzenie na epokę piastowską. Ukazały się w 1840 r. w Hamburgu i były oparte na krytycznie opracowanym materiale źródłowym, zbieranym między innymi w archiwach Gdańska i Wielkopolski. Autor przedstawił dzieje monarchii Piastów do 1300 r. w dwóch etapach: powstawania państwa (850-1138) i jego rozpadu (1140-1300), realizując ideał historiografii wypracowany przez Leopolda Rankego. Jednocześnie bliska mu tradycja romantyczna przejawiła się w opisie historyczno-geograficznym Słowiańszczyzny.
Książka - adresowana głównie do czytelnika niemieckiego, gdyż - pisał Roepell - „my, Niemcy, z trudem tylko potrafimy bez uprzedzeń pojąć ducha słowiańskiego i oddać mu sprawiedliwość” - odniosła sukces nie tylko w Niemczech, lecz i w będącej pod zaborami Polsce. Według słów Klausa Zernacka, wysoka ocena dzieła do dziś zachowała aktualność.

Pod Red. Zofii Kurnatowskiej
CIVITAS POSNANIENSIS

Poznań, stolica Wielkopolski i jedno z głównych miast polskich, sięga swymi początkami najdawniejszych dziejów Polski. Już od X w. istniał tu ważny gród, jeden z centralnych punktów monarchii Piastów. Przełomowe znaczenie miała dokonana w połowie XIII w. lokacja miasta na prawie niemieckim. Zostało ono założone na lewym brzegu Warty. Dokument lokacyjny wystawili książęta wielkopolscy Przemysł I i Bolesław Pobożny w 1253 r. Niniejszy tom nawiązuje do obchodzonej niedawno 750. rocznicy tego wydarzenia. Zawiera 26 studiów z dziejów średniowiecznego Poznania, od jego wczesnopiastowskich początków po schyłek wieków średnich (z licznymi wycieczkami w głąb czasów nowożytnych). Zbiór ma charakter interdyscyplinarny: poszczególne artykuły prezentują wyniki najnowszych badań z zakresu historii, archeologii, historii sztuki, historii architektury, heraldyki, a także antropologii czy archeozoologii. Wiele miejsca poświęcono kulturze materialnej mieszkańców. Książka przynosi podsumowanie stanu wiedzy o Poznaniu w pierwszych wiekach jego istnienia.

Aleksander Posern-Zieliński
Etniczność - Kategorie. Procesy Etniczne

Etniczność - to termin zyskujący na popularności począwszy od lat 70. XX w. w związku z rosnącym zainteresowaniem ruchami etnicznego odrodzenia i znaczeniem konfliktów etnicznych w polityce międzynarodowej. Wiąże się z tą stroną tożsamości człowieka, która łączy go ze wspólnotą etniczną podobnymi cechami kultury, tradycji, religii, języka, dziejów i rasy. Etniczność określa charakter i specyfikę każdej grupy etnicznej (etnosu) od plemienia do narodu, współtworząc silne więzy między jej członkami i wznosząc bariery oddzielające wspólnotę „swoich” od świata „innych&rdquo, względem niej &dquo;obcych„. W niniejszej publikacji czytelnik znajdzie przegląd podstawowych zagadnień dotyczących etniczności, a poruszanych dzisiaj przez wiele dyscyplin społecznych i humanistycznych.

Alfred Kaniecki
POZNAŃ Dzieje miasta wodą pisane

Istnienie miasta zawsze było nierozerwalnie związane z wodą: jej okresowym brakiem lub nadmiarem. Rozwój przestrzenny oraz gospodarczy Poznania łączył się z Wartą i jej dopływami, które stanowiły granice miasta.
Brakuje prac całościowo ujmujących problemy wodno-gospodarcze w miastach w różnych epokach - dotyczy to nie tylko historiografii polskiej. Bogato ilustrowana książka Alfreda Kanieckiego w znacznej mierze wypełnia tę lukę w odniesieniu do Poznania. Określiwszy przemiany rzeźby terenu i układu stosunków wodnych na obszarze Poznania w ciągu ostatniego tysiąclecia, autor zajął się kwestią wykorzystania wód dla celów obronnych, komunikacyjnych, energetycznych i produkcyjnych, ochroną miasta przed powodziami oraz problemem niedoboru wody na przestrzeni wieków. Pokazał, w jaki sposób mieszkańcy Poznania organizowali się w celu korzystania z zasobów wodnych, jak wyglądała higiena w Poznaniu. Na zakończenie podkreślił znaczenie wody jako czynnika podnoszącego walory estetyczne miasta.
Praca stanowi zachętę dla powtórnego odkrycia roli wody w mieście, jak też do określenia warunków jej ochrony. Niewątpliwie zainteresuje nie tylko historyków i geografów, geologów, kartografów i archeologów, lecz również miłośników Poznania.
Alfred Kaniecki (ur. 1941) geograf i hydrolog, profesor w Instytucie Geografii Fizycznej i Kształtowania Środowiska Przyrodniczego Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu; kieruje Zakładem Hydrologii i Gospodarki Wodnej. Opublikował ponad 200 prac dotyczących dynamiki rzecznej, warunków obiegu wody na obszarach miejskich i użytkowanych rolniczo, przemian stosunków wodnych w czasach historycznych, jak też gospodarki wodnej i jej rozwoju na przestrzeni wieków.

Kazimierz Jasiński
Rodowód Pierwszych Piastów

Wznawiany Rodowód pierwszych Piastów Kazimierza Jasińskiego po raz pierwszy ukazał się w 1992 r. i błyskawicznie zniknął z księgarń. Wchodzi w skład zamierzonego cyklu Rodowód Piastów. Obejmuje najstarsze pokolenia dynastii - budowniczych naszej państwowości - od niepewnych przodków Mieszka I po pokolenie dzieci Bolesława III Krzywoustego (zm. 1138). Ustalenia autora oparte są na imponującej kwerendzie źródłowej i doskonałej analizie źródłoznawczej, przeprowadzanej zawsze z należytą ostrożnością. Dopełnia go szczególnie cenny wstęp autorski, zawierający historię i charakterystykę badań nad genealogią piastowską oraz ważne uwagi na temat pochodzenia nazwy Piastowie. Rodowód pierwszych Piastów stanowi dobrą próbę znakomitego pisarstwa Kazimierza Jasińskiego.

Jerzy Strzelczyk
Średniowieczny Obraz Świata

Książka zawiera 16 artykułów i rozpraw publikowanych od 1973 r., stanowiących reprezentatywny wybór z jednej z wiodących dziedzin twórczości naukowej Jerzego Strzelczyka. Punkt ciężkości zbioru tkwi w problematyce uczoności geograficznej średniowiecza oraz w procesie rozszerzania się horyzontu geograficznego w starożytności i średniowieczu. Do tej grupy należą artykuły o iroszkockiej peregrinatio, o kartografii średniowiecznej, o Aethicusie z Istrii, o orientalnych rubieżach przestrzennej wyobraźni Europy łacińskiej, o kontaktach pomiędzy papiestwem a światem mongolskim, o Dicuilu, Willibaldzie, Brendanie, Gerwazym z Tilbury i o tajemniczej anonimowej Descriptio terrarum. Pozostałe dotyczą kilku innych problemów ważnych z punktu widzenia kultury intelektualnej średniowiecza: pierwocin postrzegania tożsamości europejskiej, rodzenia się w pełnym średniowieczu poczucia emocjonalnej więzi z przyrodą, rzadkich przejawów tolerancji wobec innowierców.
Wskazówki bibliograficzne zawarte w posłowiu autorskim zwracają uwagę na dalszy bieg badań i różne stanowiska uczonych w danej kwestii.
Jerzy Strzelczyk (ur. 1941) - historyk-mediewista, profesor w Instytucie Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, członek-korespondent PAU w Krakowie, autor kilkuset prac naukowych.

Joachim Trenkner
Naród z przeszłością. Eseje o Niemczech

„Niemcy są dziś demokracją, jedną z najbardziej liberalnych w Europie i jedną z najbardziej stabilnych... Połączenie dwóch państw niemieckich... zasadniczo udało się. I mimo obecnych problemów gospodarczych Niemcy ciągle są krajem dostatnim... Niemcy powinni być szczęśliwi. Czy są? Nie całkiem. Niemcy nadal szukają swojej normalności, nadal przeszłość obciąża współczesność. Kolejne rozdziały tej książki opowiadają o najważniejszych debatach politycznych ostatnich lat. I wszystkie dotyczą, w mniejszym czy większym stopniu, niemieckiej przeszłości”.

Herbert Jankuhn
Wprowadzenie Do Archeologii Osadnictwa

Wznawiana książka jest znakomitym podręcznikiem archeologii osadnictwa, czyli dyscypliny, której celem - według autora - jest „całościowe badanie zasiedlonych krajobrazów”. Jankuhn w uporządkowany sposób pokazuje, jak należy wykorzystać wyniki badań humanistycznych, a przede wszystkim przyrodniczych do zbudowania spójnego obrazu krajobrazu kulturalnego. Trafnie więc podsumowuje w posłowiu Heiko Steuer: „Zgodnie z jego archeologiczno-osadniczą metodą należało wyjść poza osadę i ogarnąć jej przestrzeń gospodarczą oraz środowisko naturalne, które zostało przez człowieka opanowane i przekształcone. Badania obejmują - oprócz osad, cmentarzysk, ośrodków kultowych i miejsc przeróbki surowca - także najrozmaitsze naturalne przestrzenie użytkowe, jak np. miejsca pozyskiwania surowców. Osady oznaczają przy tym nie tylko wsie, ale i grody, i miasta wraz z otoczeniem, w którym były osadzone”. Jednocześnie Jankuhn wskazuje, że wyniki badań archeologiczno-osadniczych dostarczają danych dla historyków gospodarki, badaczy problematyki struktur społecznych czy zagadnień grup etnicznych. Książka więc zapewne zainteresuje nie tylko archeologów czy historyków mediewistów.
Herbert Jankuhn (1905-1990) - archeolog niemiecki; 1959-1973 profesor uniwersytetu w Getyndze; prowadził badania archeologiczne głównie w Szlezwiku-Holsztynie i Dolnej Saksonii; odkrywca i długoletni badacz średniowiecznej osady handlowej wikingów Haithabu koło Szlezwika (wyniki prac zawiera m.in. wielokrotnie wznawiana książka Haithabu. Ein Handelsplatz der Wikingerzeit); twórca nowoczesnej archeologii osadnictwa (tzw. landscape archeology).

Edward Taylor
Wstęp Do Ekonomiki

W czterdziestolecie śmierci autora wznawiamy pracę, która najpełniej przedstawia światopogląd naukowy Edwarda Taylora. Wstęp do ekonomiki składa się z dwóch części: pierwsza pt. Ekonomika jako nauka (1936 r.) - „to wspaniały obraz teoretycznych, ponadczasowych fundamentów wiedzy ekonomicznej”, druga zaś pt. Czynniki i elementy gospodarcze (1938 r.) stanowi „przegląd czynników kształtujących warunki gospodarowania oraz kategorii ekonomicznych składających się na elementy układu ekonomicznego”.
Wstęp jest dziś „dziełem na wskroś oryginalnym w swym układzie, systematyce, nadal aktualnym w poglądach na kluczowe zagadnienia metodologiczne”.
Wstęp to „książka, która mówi, o co w ekonomii chodzi, która prezentuje jej naukową istotę tak często deprecjonowaną przez ignorantów”.
Wstęp „przypomina, że ekonomia jest nauką, tak jak fizyka czy matematyka, a nie narzędziem manipulacji ideologicznej, czym była w rękach marksistów”. Wstęp to „książka dla łudzi otwartych, szukających narzędzi lepszego poznania i oceny rzeczywistości”.
Z Przedmowy Wacława Wilczyńskiego

Ludwik Krzywicki
Społeczeństwo Pierwotne Jego Rozmiary i Wzrost

„Społeczeństwo pierwotne, jego rozmiary i wzrost” to jedno z najważniejszych dzieł antropologicznych Ludwika Krzywickiego. Wydane w roku 1934 po angielsku, a w 1937 po polsku, nie było dotychczas wznawiane. Autor w sposób wysoce oryginalny podjął próbę rekonstrukcji stosunków demograficznych w społeczeństwach rodowo-plemiennych i swe pionierskie obserwacje na temat rozmiarów populacji „pierwotnych” połączył z rozważaniami odwołującymi się do uwarunkowań społeczno-gospodarczych. Poruszone przez L. Krzywickiego problemy z zakresu etno-demografii, choć sformułowane przeszło 70 lat temu, „nadal mogą być przydatne i inspirujące nie tylko dla badaczy tzw. kultur plemiennych. Z pewnością rozprawa ta poszerza wydatnie naszą wiedzę na temat funkcjonowania społeczeństw «pierwotnych» i dlatego można ją rekomendować etnologom i demografom, a także archeologom, antropologom, historykom i socjologom”. (A. Posern-Zieliński)
Ludwik Krzywicki (1859-1941) - wybitny etnolog, antropolog, historyk kultury i socjolog. Krytyczny kontynuator antropologicznej myśli ewolucjonistycznej, którą wzbogacał inspiracjami zaczerpniętymi z materializmu historycznego, antropogeografii, etnopsychologii i etno-demografii, autor wielu dzieł z zakresu etnologii Polski, antropologii ogólnej i antropologii społeczno-kulturowej. Swe trzy wielkie monografie poświęcił tradycyjnym społeczeństwom rodowo-plemiennym (Ustroje społeczno-gospodarcze, 1914; Społeczeństwo pierwotne, 1934; Pierwociny więzi społecznej, 1957). Wykładał w Towarzystwie Kursów Naukowych w Warszawie, a w niepodległej Polsce objął Katedrę Ustrojów Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Współtworzył także Główny Urząd Statystyczny, był członkiem Akademii Umiejętności, a jako sympatyk socjalizmu często angażował się społecznie. Pozostawił po sobie imponujący dorobek publicystyczny i naukowy także w zakresie historii kultury, socjologii i teorii ekonomii.

Dariusz Łukasiewicz
Szkolnictwo W Prusach południowych (1793-1806) W Okresie Reform Oświeceniowych

Szkolnictwo polskie w roku 1793 miało za sobą okres reform Komisji Edukacji Narodowej. Drugi rozbiór Polski i panowanie pruskie przyniosły kontynuację procesów modernizacji szkolnictwa na ziemiach zaboru pruskiego, powiązaną z pojawiającym się zjawiskiem germanizacji. Wzmocniono nadzór państwa nad szkołą i osłabiono jej związki z Kościołem, aczkolwiek pozostały one jeszcze długo silne. W niniejszej pracy autor - jak pisze - próbuje „zweryfikować sądy wysunięte przed półwieczem i dawniej w dwóch zasadniczych punktach: jaki był w rzeczywistości zakres pruskich działań modernizacyjnych na obszarze szkolnictwa, a więc i jaka była jego kondycja u progu rządów pruskich,a także znaczenie zmian z perspektywy późniejszych losów szkolnictwa w XIX w. ...”
Dariusz Łukasiewicz (ur. 1961) jest autorem książek „Czarna legenda Polski. Obraz Polski i Polaków w Prusach 1772-1815” (1995) oraz „Niemieckie psy i polskie świnie oraz inne eseje z historii kultury” (1997). Stypendysta fundacji F.V.S. w Hamburgu, pracuje w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk.

Jerzy Holzer
Dwa Stulecia Polski i Europy - Teksty Pisane w Różnych Porach Wieku

Teksty zawarte w tym tomie powstawały przez wiele dziesięcioleci, najstarszy z nich pochodzi z 1959 roku, ostatnie - z 2001 roku. Dotyczą one zagadnień historii XX, a czasami także XIX wieku. Odbijają różne i zmieniające się zainteresowania autora: historią polityczną Polski i Niemiec, dziejami demokratycznego ruchu socjalistycznego, dziejami antydemokratycznych ruchów autorytarnych, faszystowskich i komunistycznych, historią polskich Żydów i kwestii żydowskiej w Polsce. Są tu artykuły poświęcone wielkim problemom widzianym „z lotu ptaka” i drobiazgowe studia źródłowe, mające za przedmiot zagadnienia zdaniem autora interesujące, choć nie odgrywające decydującej roli w procesach historycznych.

Karol Potkański
Pisma Pośmiertne (t. I i II)

„To zapewne nie przypadek, że dzisiaj, u progu XXI wieku, w sto lat po śmierci Karola Potkańskiego, a w kilkaset lat po wielkim wysiłku transformacyjnym Polski średniowiecznej, Polacy stoją przed tymi samymi pytaniami o sposoby modernizacji kraju, społeczeństwa, gospodarki; pytaniami, które tak bardzo nurtowały Potkańskiego. Bogatsi o doświadczenia krótkiego i przepełnionego skrajnościami stulecia XX, pozbawieni pozytywistycznej wiary w nieograniczony postęp, będziemy na pewno bardziej sceptyczni i mniej jednoznaczni w naszych odpowiedziach”.
Z posłowia Jana M. Piskorskiego

Beata Krzyżanowska
Biblia i Antropologia Spotkania niedokończone

Możliwości poznawcze antropologii jako nauki pretendującej do roli „interpretatora” Pisma Świętego nie są nieograniczone. Możliwości te wyznacza świecki model egzegezy, który pod względem posiadanego „dostępu” do Biblii zasadniczo różni się od religijnej lektury Pisma Świętego. Co może zatem sięgający po Pismo Święty antropolog? Dwiema możliwymi drogami postępowania interpretacyjnego są w jego przypadku źródłoznawcze badania nad Biblią oraz wciąż niedoceniane analizy „kulturowej kondycji” samego Pisma Świętego. Do takich wniosków doprowadza autorkę krytyczna analiza dotychczasowych dziejów kulturoznawczego interpretowania Biblii. Głównym celem jej pracy jest przybliżenie najbardziej charakterystycznych sposobów ujmowania Pisma Świętego, jakie wraz z rozwojem refleksji religioznawczej i kultu-roznawczej zaznaczyły się w studiach szeroko rozumianej antropologii. Tło dla tych rozważań stanowią nakreślone różnice pomiędzy religijnym i badawczym modelem interpretacji tekstu sakralnego.

pod red. Tomasza Ratajczaka
KSIĘGA - NAUKA - WIARA w średniowiecznej Europie

W niniejszej książce zawarto artykuły, będące pokłosiem XX, XXI i XXII Seminarium Mediewistycznego im. Alicji Karłowskiej-Kamzowej z lat 1999-2001, organizowanego rokrocznie przez Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk. Powstały pod piórem specjalistów z różnych dziedzin (historyków, archeologów, historyków literatury, historyków sztuki) i z różnych ośrodków naukowych Polski, Niemiec, Ukrainy, Białorusi. W części pierwszej znajdują się przede wszystkim prace poświęcone średniowiecznej książce jako dziełu sztuki i interpretacji średniowiecznych miniatur, jak też przemieszczaniu się książek w czasie i przestrzeni, znaczeniu poszczególnych dzieł oraz całych księgozbiorów dla kultury państw, miast czy rodów. Część druga zawiera artykuły na temat średniowiecznych uniwersytetów, a część trzecia poświęcona jest przemianom kulturowym związanym z wchodzeniem nowych państw w struktury średniowiecznej christianitas.

Marcin Kula
Między przeszłością a przyszłością. O pamięci, zapominaniu i przewidywaniu.

Książka Marcina Kuli przedstawia refleksję zawodowego historyka nad tym, jak ludzie postrzegają czas historyczny. Stara się odpowiedzieć na pytania, jak długo wydarzenia przeszłości są dla mdzi istotne; w jaki sposób wybierają te ważne dla nich zdarzenia; co wolą zapomnieć, a co długo tkwi w ich pamięci; jakie sytuacje inspirują ludzi do myślenia odległej przeszłości, a jakie koncentrują ich uwagę na przeszłości najbliższej; a także jak daleko człowiek sięga wzrokiem w przyszłość. Autora interesują rodzaje instytucji i ruchów społecznych uczulonych na kwestie historii. Wyjątkowo ważnym elementem analizy jest nastawienie komunistów, jak również państw komunistycznych do przeszłości i przyszłości.

Dorota Leśniewska
Kolonizacja niemiecka i na prawie niemieckim w średniowiecznych Czechach i na Morawach w świetle historiografii

Średniowieczna kolonizacja niemiecka i na prawie niemieckim w Europie Środkowo-Wschodniej budziła i wciąż budzi zainteresowanie historyków. Nie mniej fascynujące jest prześledzenie zmieniających się z biegiem lat opinii na jej temat w historiografiach narodowych. Dziewiętnastowieczny i dwudziestowieczny konflikt niemiecko-słowiański znalazł bowiem swoje odzwierciedlenie w ocenie tzw. średniowiecznej kolonizacji wschodniej. Autorka przedstawia poglądy historiografii czesko- i niemieckojęzycznej z ziem czeskich od schyłku XVIII w. po 1989 r. na kolonizację średniowiecznych Czech. Porusza więc zagadnienia:

• jak sytuacja polityczna, społeczna oraz kulturalna w Europie Środkowo-Wschodniej zaważyła na ocenie znaczenia kolonizacji niemieckiej i na prawie niemieckim w historii Czech i Moraw
• jaki wpływ miała narodowość poszczególnych uczonych na ich ocenę przeszłości
• jak z biegiem lat zmieniały się opinie poszczególnych historyków
• na ile różniły się sądy badaczy wyrażane w ściśle naukowych artykułach od poglądów prezentowanych w publicystyce i syntezach adresowanych do szerszego kręgu odbiorców.