Motywem zorganizowania Archiwum Floriana Znanieckiego w PTPN w Poznaniu było uznanie dla osiągnięć naukowych tego uczonego w dziedzinie filozofii i socjologii w Polsce oraz na arenie międzynarodowej.

W Polsce już jako młody uczony w latach 1911-1914 uznany został za twórcę polskiego humanizmu filozoficznego, a potem, w latach 1920-1939, za twórcę polskiej socjologii akademickiej na Uniwersytecie Poznańskim.

Sławę międzynarodową uzyskał w latach 1914-1920 w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej, gdzie podjął, wspólnie z Williamem I. Thomasem, badania socjologiczne nad chłopami polskimi - emigrantami do USA - uwieńczone monumentalnym, pięciotomowym dziełem The Polish Peasant in Europe and America (Boston 1918-1920). W dziele tym, jako współautor, wystąpił po raz pierwszy w roli socjologa. Będąc inicjatorem i autorem wstępu metodologicznego pod nazwą The Methodological Note przyczynił się w istotnej mierze do uznania monografii o chłopie polskim za kamień milowy w rozwoju nauk społecznych USA, za dzieło klasyczne w socjologii światowej.

Uzasadnia to dostatecznie - jak sądzę - potrzebę rzetelnego dokumentacyjnego opracowania dorobku naukowego i działalności naukowej Floriana Znanieckiego.

Ze zrozumiałych względów powołany jest do tego przede wszystkim Poznań,, gdzie Znaniecki powołał pierwszą uniwersytecką katedrę socjologii i wprowadził socjologię jako oddzielny kierunek studiów uniwersyteckich przygotowujących do uzyskiwania w tej dziedzinie nauki stopni i tytułów naukowych.

Profesor Znaniecki wykształcił w Poznaniu, w okresie międzywojennym, całe pokolenie socjologów, którzy odgrywają podstawową rolę w kształceniu studentów socjologii i prowadzeniu badań socjologicznych po dzień dzisiejszy (J. Chałasiński, J. Szczepański, T. Szczurkiewicz, ks. Fr. Mirek, St. Kowalski i inni). W USA, gdzie po zakończeniu II wojny światowej spędził ostatnie lata życia, uhonorowany został zaszczytną godnością Prezydenta Amerykańskiego Towarzystwa Socjologicznego (1954).

Organizowaniem archiwum zająłem się w związku z przygotowaniami do obchodów stulecia urodzin uczonego (1882-1982). Instytut Socjologii UAM podjął się zorganizowania w tym celu Międzynarodowej Konferencji Naukowej, która odbyła się w grudniu 1982 r. Ponieważ w Instytucie Socjologii byłem w tym czasie ostatnim czynnym zawodowo przedwojennym uczniem Znanieckiego, powierzono mi zadanie opracowania monografii o życiu i dziełach uczonego. Wywiązanie się z tego zadania wymagało dużego wysiłku, polegającego m.in. na odszukaniu i skompletowaniu dokumentów znajdujących się w wielu miejscowościach i środowiskach naukowych, w których w okresie swego pełnego przygód życia przebywał i działał Znaniecki. Wymagało to spenetrowania archiwów krajowych i uniwersyteckich nie tylko w Polsce, ale również za granicą - przede wszystkim w Szwajcarii oraz w Stanach Zjednoczonych AP. Podróżowałem więc „śladami Znanieckiego” po Europie i Ameryce i udało mi się zgromadzić wiele cennych materiałów. Wykorzystałem je tylko częściowo w opublikowanej monografii pt. Florian Znaniecki - Życie i dzieło (Poznań 1984; tłum. w jęz. Angielskim, Poznań 1992).

Międzynarodowa konferencja naukowa w Poznaniu, poświęcona 100. rocznicy urodzin Znanieckiego, zgromadziła wielu uczonych z krajów europejskich i Ameryki i przyczyniła się w dużej mierze do renesansu zainteresowań dorobkiem twórczym uczonego. Przejawem tego stało się organizowanie kolejnych międzynarodowych i krajowych sympozjów i konferencji naukowych, jakie odbyły się w Polsce (trzy razy), w Niemczech (dwa razy) i we Włoszech. Konferencje te kończyły się z reguły publikacjami prac zbiorowych zawierających wygłoszone na obradach referaty. Zaczęto wznawiać coraz częściej liczne dzieła Znanieckiego, nie tylko w oryginale, w języku polskim i angielskim, ale także w tłumaczeniach na inne języki, jak np. niemiecki i japoński. Teorie socjologiczne Znanieckiego bywały ponadto coraz częściej tematami dysertacji doktorskich i prac magisterskich, dotąd nieopublikowanych, pozostających w archiwach krajowych i zagranicznych uczelni naukowych.

Ta poświęcona Znanieckiemu, lawinowo narastająca, produkcja naukowa stała się nowym, aktualnym uzasadnieniem opracowania i rozbudowy Archiwum Floriana Znanieckiego, uzyskującego obecnie swą stałą siedzibę w Towarzystwie Przyjaciół Nauk w Poznaniu.

Prace te ukończyłem w czerwcu 1999 roku. Przewiduję, że będą one kontynuowane i uzupełniane skrupulatnie i rzetelnie przez następnych socjologów.

Zbiory znajdujące się w Archiwum - omówione szczegółowo w niniejszej broszurze - powinny być udostępniane nowym pokoleniom badaczy i przyczyniać się do podejmowania przez nich nowych oryginalnych prac rozwijających myśl twórczą Znanieckiego.

Poznań, 1 czerwca 1999 roku.